Category: Newid hinsawdd

  • Cefnogi’r rhai sy’n agored i niwed: Her 2050

    Cefnogi’r rhai sy’n agored i niwed: Her 2050

    Ysgrifennwyd y blogbost hwn ar gyfer Cymorth Cymru gan David Clubb, cyn iddo gynnal cyflwyniad a gweithdy ar newid yn yr hinsawdd yn eu cynhadledd flynyddol ar Fawrth 26, 2020.

    Beth am hyn ar gyfer eironi; y rhai sydd wedi cyfrannu leiaf at newid yn yr hinsawdd, sy’n dioddef fwyaf (1). Mae hyn yr un mor wir yn fyd-eang ag y mae yng Nghymru.

    Mae’r gwledydd sy’n cefnogi’r tabl allyriadau nwyon tŷ gwydr y pen (2) yn cynnwys Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Chad, Burundi, Uganda a Somalia. Mae Affrica yn nodedig am ei chyfraniad hynod gymedrol at newid hinsawdd a achosir gan bobl, ond eto mae’n dioddef yn fawr o ganlyniad i batrymau tywydd newidiol (3), yn anad dim y tymereddau cyfartalog uwch a newidiadau mewn dyodiad a fydd yn cynyddu her anialwch ar draws llawer o’r rhanbarth cyhydeddol. .

    Fel yn fyd-eang, felly yn y DU. Mae’r degradd isaf o incwm yn cynhyrchu ⅓ o allyriadau nwyon tŷ gwydr y degradd uchaf (4). Ac eto, yn nodweddiadol mae gan y rhai sydd â’r incwm isaf wytnwch llawer is i ddigwyddiadau a fydd yn llawer mwy tebygol o ddigwydd o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd, fel llifogydd, tanau gwyllt a thonnau gwres.

    Felly, o ran lliniaru newid yn yr hinsawdd, rwy’n gwrthod pwyntio’r bys at y rhai sydd wedi gwneud leiaf i achosi’r broblem. Oes, gall, a dylai pawb chwarae rhan wrth leihau eu heffeithiau carbon eu hunain. Ond dylai’r baich trymaf ddisgyn ar y rhai sydd â’r gallu mwyaf i ysgwyddo’r gost – ac ar y rhai sydd wedi cyfrannu fwyaf at allyriadau carbon y DU.

    Yn lle, dylai’r ffocws i’r rhai ohonom sydd â diddordebau personol a phroffesiynol wrth gefnogi’r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas fod ar sut y gallwn addasu ein gwasanaethau er mwyn i ni gael yr offer cystal â phosibl i ymateb i’r heriau a’r argyfyngau anochel a fydd. codi’n amlach mewn dyfodol a ddiffinnir gan chwalfa yn yr hinsawdd gan ein bod wedi cael y fraint o’i wybod.

    Mae Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol (5) yn darparu fframwaith defnyddiol inni ystyried ein gweithrediadau, gyda’r Nodau Llesiant a’r Ffyrdd o Weithio (6) yn ei gwneud yn ofynnol i ni wneud gwahanol benderfyniadau a chynhyrchu canlyniadau gwell o ganlyniad.

    I gymryd un enghraifft, mae’r ffyrdd o weithio yn gofyn am ddull ataliol hirdymor. Os ydym yn cyfuno’r dull hwnnw â’r Nodau ffyniant a gwytnwch, gallwn weld eu bod yn mandadu asesiad gofalus o’r risg o lifogydd i eiddo ac asedau eraill dros gyfnod hir – dyweder 2050. Gyda risg llifogydd arfordirol yn cynyddu’n sylweddol (7 ), byddai’n ymddangos yn ddoeth i’r rhai sy’n darparu gwasanaethau i’r rhai sy’n agored i niwed asesu pa rai o’u hasedau fydd mewn ardal risg llifogydd flynyddol erbyn 2050, a gwneud ymholiadau i Adnoddau Naturiol Cymru, yr awdurdodau lleol ac i Lywodraeth Cymru am unrhyw welliannau a gynlluniwyd. i amddiffynfeydd llifogydd arfordirol.

    Byddai darparwyr gwasanaeth o’r fath bron yn sicr yn elwa o hefyd gynnal asesiad o risg llifogydd dŵr afonol a dŵr wyneb – gweithgaredd wedi’i daflu i ryddhad sydyn o’r llifogydd dinistriol diweddar yn y cymoedd, ac yn ehangach ar draws de, canol a gogledd Cymru.

    Ac nid asedau sefydliadau gwasanaeth cymorth yn unig y dylid eu hystyried; beth fydd yn digwydd os amherir neu ddinistrir prif lwybrau seilwaith trafnidiaeth? Sut y gall sefydliadau cefnogi ymateb i’r hyn a fydd yn anochel yn gynnydd mawr yn y galw am eu gwasanaethau mewn ymateb i risg llifogydd fwyfwy difrifol?

    Ac eto o fewn yr heriau sy’n wynebu’r sector mae cyfleoedd i wneud newidiadau a fydd yn darparu nifer o fuddion. Er y bydd hafau cynhesach yn ddi-os yn arwain at broblemau sylweddol i lawer o’n pobl fwyaf agored i niwed, bydd y cyfle i achub y blaen ar yr effeithiau gwaethaf trwy ddefnyddio seilwaith gwyrdd i ddarparu cysgod ac oeri naturiol ar yr un pryd yn helpu i leihau dŵr ffo dŵr glaw, gwella ffynnon feddyliol a chorfforol- bod, a gwella cynefinoedd yn asedau eiddo a’r cyffiniau.

    Y sefydliadau sydd fwyaf tebygol o ffynnu mewn amodau o anrhagweladwyedd cynyddol fydd y rhai sydd wedi mabwysiadu dull strategol o ymgorffori gwytnwch a sybsidiaredd. Felly’r cwestiynau mawr i’w hateb gan y gwahanol lefelau llywodraethu mewn sefydliadau sy’n darparu gwasanaethau i’r bregus yw:

    • A oes gan y Bwrdd y dull strategol cywir o baratoi staff, eiddo ac eraill ar gyfer 2050 a fydd yn gweld llawer mwy o aflonyddwch o ddigwyddiadau naturiol sy’n cael eu dylanwadu gan yr hinsawdd?
    • A oes gan uwch reolwyr yr offer cywir i ymgorffori diwylliant o wytnwch a sybsidiaredd yn y sefydliad?
    • A oes gan staff cyflenwi rheng flaen yr hyfforddiant, y gefnogaeth a’r ymreolaeth gywir i’w galluogi i ymateb yn hyderus a barn dda mewn sefyllfaoedd y tu allan i amodau gwaith ‘arferol’?

    Yn sicr, ni allwn atal ein hinsawdd rhag newid. Ond gallwn, a dylem, feddwl yn ofalus ac yn strategol am sut y gall ein sefydliadau chwarae rhan sylweddol wrth wneud y trawsnewidiad i’n realiti hinsawdd newydd yn fwy cynaliadwy a hydrin. Nid ydym yn ddyledus iawn i’r rhai a fydd yn dibynnu arnom.

    1.     Extreme Carbon Inequality [Internet]. Oxfam International. 2015 [cited 2020 Mar 7].

    2.     List of countries by carbon dioxide emissions per capita. In: Wikipedia [Internet]. 2020 [cited 2020 Mar 7].

    3.     Girvetz E, Ramirez-Villegas J, Claessens L, Lamanna C, Navarro-Racines C, Nowak A, et al. Future Climate Projections in Africa: Where Are We Headed?: Investigating the Business of a Productive, Resilient and Low Emission Future. In 2019. p. 15–27.

    4.     The distribution of UK household CO2 emissions [Internet]. [cited 2020 Mar 7].

    5.     Well-Being of Future Generations (Wales) Act ’ [Internet]. 2015 anaw 2 Apr 29, 2015 p. 56.

    6.     Well-Being of Future Generations – The Essentials [Internet]. Welsh Government; 2015 [cited 2018 Oct 28].

    7.     Wales underwater? – Afallen [Internet]. [cited 2020 Mar 7].

  • Cymru o dan y dŵr?

    Bydd Cymru 2050 yn lle gwahanol iawn.

    Mae ein cymdeithas, technoleg, diwylliant ac economi bob amser wedi newid dros amserlenni cenhedlaeth, felly nid oes unrhyw beth yn ei hanfod yn wreiddiol nac yn graff yn fy natganiad agoriadol. Fodd bynnag, bydd y newidiadau sydd i ddod yn amlwg yn wahanol i’r rhai a brofwyd gan genedlaethau blaenorol.

    Mae hynny oherwydd y bydd ein cenedlaethau presennol a chenedlaethau’r dyfodol yn profi newidiadau geoffisegol dwys, gan orfodi cymdeithas i ymateb yn gyflym, ac mewn rhai achosion i daflu rhannau hir-annwyl, annwyl a beirniadol o’n diwylliant a’n seilwaith.

    Codiad yn lefel y môr erbyn 2050

    Er ei bod yn amhosibl gwybod pa sychder, llifogydd neu danau gwyllt fydd yn dod â’r trallod mwyaf i drigolion Cymru erbyn 2050 – ac mae pob un o’r rhain yn faterion difrifol yn ôl eu teilyngdod eu hunain – rwy’n peryglu y bydd llifogydd arfordirol a waethygir gan godiad yn lefel y môr yn cau pob un ohonynt.

    Mae’r data diweddaraf, a gyhoeddwyd ddiwedd mis Hydref, yn dangos yn graff yr hyn sy’n digwydd i gytrefi arfordirol Cymru o fewn y genhedlaeth nesaf. Ac mae goblygiadau hyn – y gorau o’n modelu byd-eang ar effeithiau newid yn yr hinsawdd – yn haeddu ystyriaeth ddifrifol o fewn Llywodraeth Cymru, o fewn ein hawdurdodau lleol ac yn wir gennym ni fel unigolion, deiliaid tai a chymunedau.

    Dehonglir y data mewn ffordd sy’n ein helpu i ddeall yr effaith ar ffurf map gan Climate Central, sefydliad annibynnol sy’n adrodd ar ffeithiau newid yn yr hinsawdd. Mae’r modelu yn seiliedig ar y data mwyaf cadarn a thystiolaeth, ac er bod cafeatau anochel yn dod i’r allbynnau modelu, nhw yw’r arwydd gorau sydd gennym ar hyn o bryd ynglŷn â risg llifogydd arfordirol i Gymru.

    Er bod y modelu yn hynod addasadwy yn dibynnu ar eich awydd am risg, y fersiwn rydw i wedi’i defnyddio ar gyfer yr erthygl hon yw’r senario canolog ar gyfer newid yn yr hinsawdd, sy’n cynnwys:

    • Codiad ‘cyfartalog’ yn lefel y môr ynghyd â llifogydd blynyddol
    • Toriadau cymedrol i allyriadau nwyon tŷ gwydr, yn gyson â 2 gynhesu Celsius
    • ‘Lwc’ canolig (canlyniad canol-ystod o’r ystod o ragamcanion posib o godiad yn lefel y môr)

    Mae’r model yn hynod addasadwy ar gyfer eich chwaeth.

    Yn y delweddau sy’n dilyn, rhagwelir y bydd unrhyw le lliw coch “islaw lefel llifogydd flynyddol” yn 2050. Mae hynny’n golygu y rhagwelir y bydd llifogydd arfordirol yn digwydd yn flynyddol, gyda nifer o ddigwyddiadau llifogydd hefyd yn bosibl yn flynyddol.

    Rydw i’n mynd i gymryd agwedd fesul lle tuag at yr effeithiau posib, gan ddechrau gyda fy nhref enedigol fy hun, Caerdydd.

    Caerdydd

    Caerdydd llif

    Erbyn 2050, bydd llawer o ardal drefol Caerdydd mewn perygl o ddigwyddiadau llifogydd arfordirol blynyddol. Er gwaethaf y gwytnwch a ddarperir gan y Morglawdd, mae dod i mewn i ddŵr arfordirol yn debygol o fod yn broblem gyda llawer o’r tir isel ar hyd glan môr ehangach Caerdydd, gan arwain o bosibl at dreiddiad eang.

    Bydd yn rhaid i lawer o’n sefydliadau ystyried sut maen nhw’n rheoli’r risg hon, gan gynnwys tirnodau eiconig fel Castell Caerdydd, Coleg Cerdd a Drama Brenhinol Cymru, y Cynulliad Cenedlaethol, Gerddi Sophia, y Pentref Chwaraeon Rhyngwladol a Stadiwm y Principality.

    Amlygir y Bae a darn enfawr o Orllewin Caerdydd, gan gynnwys Grangetown, Glan yr Afon a Threganna, ynghyd â chanol y ddinas, Parc Bute, a thalpiau enfawr o ddwyrain Caerdydd fel y Rhath, Adamsdown a Tremorfa yn wynebu problemau llifogydd sylweddol.

    Mae seilwaith cenedlaethol arwyddocaol fel is-orsafoedd trydan mawr a seilwaith rheilffyrdd a ffyrdd mewn perygl o bosibl, felly hefyd y safleoedd cemegol a diwydiannol mawr sydd ar hyd Bae Caerdydd ac ardaloedd y dociau.

    Casnewydd

    Mae bryniau enwog Casnewydd, sy’n darparu golygfannau ysblennydd i’r ddinas a’r aber ac yn destun trallod i feicwyr achlysurol, yn darparu rhywfaint o wytnwch yn erbyn llifogydd arfordirol.

    Mae rhannau o ganol y ddinas, gan gynnwys ysbyty Royal Gwent, yn dianc rhag yr ardaloedd risg a ragwelir, ond mae’r Swyddfa Basbort a’r Bont Drafnidiaeth, ynghyd â llawer o lan yr afon heibio Caerllion a thu hwnt i Newbridge-on-Usk yn y categori risg llifogydd arfordirol blynyddol.

    Mae Lefelau Gwent ynghyd â sawl cwrs golff mewn perygl o orlifo dŵr halen yn rheolaidd, gyda’r cynefin naturiol yn ôl pob tebyg yn sylweddol fwy gwydn na’r cyfleusterau hamdden.

    Er nad yw wedi’i gynnwys yn y ddelwedd uchod, mae darn mawr o dir arfordirol o Gasnewydd i Gas-gwent mewn perygl, gan gynnwys y brif reilffordd gyfan sy’n cysylltu de Cymru â Bryste a thu hwnt.

    Bro Morgannwg

    Mae’r Fro yn dangos mwy o wytnwch na’r arfordir ymhellach i’r dwyrain, yn rhinwedd clogwyni uchel ar hyd llawer o’r morlin. Dim ond effaith gymedrol iawn y mae Penarth yn ei wynebu yn yr harbwr, ond mae Ynys y Barri, y dociau a’r porthladdoedd a gwaith cemegol Dow i gyd mewn perygl. Mae’r parth perygl i’r Barri yn ymestyn ymlaen i Sili ac i fyny tuag at ardaloedd isaf Dinas Powys.

    Mae rhannau diwydiannol mwyaf helaeth y dyffryn, gan gynnwys o amgylch yr orsaf bŵer a gwaith sment ger Aberthaw wedi’u cynnwys yn yr ardaloedd sydd mewn perygl.

    Penybont-ar-Ogwr

    Mae’n ymddangos bod trallod llifogydd blynyddol Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn canolbwyntio ar Porthcawl. Mae carafanau isel Bae Trecco mewn perygl, fel y mae ardaloedd preswyl canolog y dref.

    Castell-Nedd Port Talbot

    Mae’r morlin isel o Porthcawl i Abertawe yn peri problemau posibl sylweddol i seilwaith trafnidiaeth, yn ogystal ag i rai safleoedd diwydiannol a phreswyl. Ymhlith yr ardaloedd yr effeithir arnynt mae Ystâd Ddiwydiannol Kenfig, tref Port Talbot ac ardaloedd preswyl Aberavon, Rhostir Baglan, ynghyd â gwaith dur Tata.

    Mae Afon Nedd yn cario’r risg ymhellach i fyny’r afon, a allai effeithio ar aneddiadau ar hyd glan yr afon yng Nghastell-nedd ei hun, bron cyn belled ag Aberdulais.

    Abertawe

    Mae’r effaith ar gyfer Abertawe i’w theimlo’n bennaf o amgylch rhan isaf y dref – Sandfields a’r Chwarter Morwrol – ac ar gampws newydd y Bae i’r dwyrain o’r ddinas. Gellid hefyd effeithio ar ganolfan ddosbarthu Amazon, ynghyd â chysylltiadau ffyrdd a rheilffyrdd sy’n dod i mewn.

    Bae Caerfyrrdin

    Mae’r ardaloedd aber o amgylch Bae Caerfyrddin yn edrych yn arbennig o agored i niwed, er mewn rhanbarthau o ddwysedd poblogaeth isel. Mae arfordir gogledd Gŵyr, ynghyd â rhannau helaeth o’r aber sy’n amrywio o Bontarddulais i lawr i Benfro a Kidwelly mewn perygl, fel y mae maes awyr Gorllewin Penfro. Mae Afon Tywi yn ffactor risg llifogydd ar gyfer rhannau o Gaerfyrddin ac yn uwch i fyny glan yr afon. Mae ymhellach i orllewin Laugharne a St Clears yn debygol o gael eu heffeithio.

    Sir Pemfro

    Mae’n ymddangos bod Sir Benfro wedi arbed y gwaethaf o’r risg llifogydd arfordirol, yn ôl pob tebyg oherwydd bod ganddo lai o arwynebedd tir ar uchder is na llawer o rannau eraill o Gymru. Mae’n debyg y bydd canolfannau poblog bach ond rhanbarthol arwyddocaol Penfro a Hwlffordd yn gweld rhywfaint o effaith, a bydd y maes gwersylla yn Newgale – sydd eisoes yn safle llyn dros dro yn ystod adegau o law trwm – yn cael ei daro’n galed yn ystod llanw a stormydd uchel.

    Ceredigion

    Tra bod rhan ddeheuol y sir yn dianc rhag y gwaethaf o risg llifogydd arfordirol, mae’n debyg y bydd y gogledd yn cael tipyn o ergyd. Gallai Aberystwyth Isaf, o’r harbwr hyd at Glanyrafon, fod yn boddi o bosibl, gan achosi problemau i’r seilwaith trafnidiaeth ac i reoleiddwyr a swyddogion yn Llywodraeth Cymru ac Adnoddau Naturiol Cymru.

    Gwynedd ag Ynys Môn

    Mae’n debyg bod y ddwy sir eiconig hyn yn wynebu problemau lleol gyda llifogydd arfordirol yn y degawdau i ddod.

    Mae problemau Gwynedd mewn pocedi yn y de (Aberdyfi, Tywyn) a’r gorllewin (Porthmadog). Bydd materion Môn i’w teimlo gryfaf ar hyd Afon Cefni, ac mewn ardaloedd is o amgylch Y Cwm yn y Gorllewin.

    Conwy

    Mae’r risgiau i Conwy wedi’u canoli ar Afon Conwy, a allai ddod â llifogydd arfordirol i fyny’r afon cyn belled â Llanrwst, Llandudno, a’r ardaloedd isel i’r gorllewin o Afon Clwyd. Mae ardaloedd mawr o dir amaethyddol, ynghyd â nifer o gymunedau arfordirol yn yr ardal hon a seilwaith trafnidiaeth ac iechyd rhanbarthol arwyddocaol yn agored i niwed.

    Sir Ddinbych

    Mae gan Sir Ddinbych arfordir byr, ond mae’n isel, ac felly mae pob un wedi’i fodelu fel risg uchel iawn erbyn 2050.

    Mae cymunedau Rhyl a Prestatyn yn wynebu caledi difrifol yn sgil effaith llifogydd arfordirol yn flynyddol yn absenoldeb unrhyw seilwaith mawr i ddarparu amddiffyniad arfordirol.

    Sir y Fflint

    Mae arfordir Sir y Fflint hefyd wedi’i fodelu fel un sydd â risg ddifrifol. Seilwaith ynni a diwydiannol a allai fod yn sylweddol gan gynnwys gorsafoedd pŵer, Tata Steel, ystâd ddiwydiannol Glannau a pharciau a safleoedd masnachol yn Shotton.