Ysgrifennwyd y blogbost hwn ar gyfer Cymorth Cymru gan David Clubb, cyn iddo gynnal cyflwyniad a gweithdy ar newid yn yr hinsawdd yn eu cynhadledd flynyddol ar Fawrth 26, 2020.
Beth am hyn ar gyfer eironi; y rhai sydd wedi cyfrannu leiaf at newid yn yr hinsawdd, sy’n dioddef fwyaf (1). Mae hyn yr un mor wir yn fyd-eang ag y mae yng Nghymru.
Mae’r gwledydd sy’n cefnogi’r tabl allyriadau nwyon tŷ gwydr y pen (2) yn cynnwys Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Chad, Burundi, Uganda a Somalia. Mae Affrica yn nodedig am ei chyfraniad hynod gymedrol at newid hinsawdd a achosir gan bobl, ond eto mae’n dioddef yn fawr o ganlyniad i batrymau tywydd newidiol (3), yn anad dim y tymereddau cyfartalog uwch a newidiadau mewn dyodiad a fydd yn cynyddu her anialwch ar draws llawer o’r rhanbarth cyhydeddol. .
Fel yn fyd-eang, felly yn y DU. Mae’r degradd isaf o incwm yn cynhyrchu ⅓ o allyriadau nwyon tŷ gwydr y degradd uchaf (4). Ac eto, yn nodweddiadol mae gan y rhai sydd â’r incwm isaf wytnwch llawer is i ddigwyddiadau a fydd yn llawer mwy tebygol o ddigwydd o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd, fel llifogydd, tanau gwyllt a thonnau gwres.
Felly, o ran lliniaru newid yn yr hinsawdd, rwy’n gwrthod pwyntio’r bys at y rhai sydd wedi gwneud leiaf i achosi’r broblem. Oes, gall, a dylai pawb chwarae rhan wrth leihau eu heffeithiau carbon eu hunain. Ond dylai’r baich trymaf ddisgyn ar y rhai sydd â’r gallu mwyaf i ysgwyddo’r gost – ac ar y rhai sydd wedi cyfrannu fwyaf at allyriadau carbon y DU.
Yn lle, dylai’r ffocws i’r rhai ohonom sydd â diddordebau personol a phroffesiynol wrth gefnogi’r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas fod ar sut y gallwn addasu ein gwasanaethau er mwyn i ni gael yr offer cystal â phosibl i ymateb i’r heriau a’r argyfyngau anochel a fydd. codi’n amlach mewn dyfodol a ddiffinnir gan chwalfa yn yr hinsawdd gan ein bod wedi cael y fraint o’i wybod.
Mae Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol (5) yn darparu fframwaith defnyddiol inni ystyried ein gweithrediadau, gyda’r Nodau Llesiant a’r Ffyrdd o Weithio (6) yn ei gwneud yn ofynnol i ni wneud gwahanol benderfyniadau a chynhyrchu canlyniadau gwell o ganlyniad.
I gymryd un enghraifft, mae’r ffyrdd o weithio yn gofyn am ddull ataliol hirdymor. Os ydym yn cyfuno’r dull hwnnw â’r Nodau ffyniant a gwytnwch, gallwn weld eu bod yn mandadu asesiad gofalus o’r risg o lifogydd i eiddo ac asedau eraill dros gyfnod hir – dyweder 2050. Gyda risg llifogydd arfordirol yn cynyddu’n sylweddol (7 ), byddai’n ymddangos yn ddoeth i’r rhai sy’n darparu gwasanaethau i’r rhai sy’n agored i niwed asesu pa rai o’u hasedau fydd mewn ardal risg llifogydd flynyddol erbyn 2050, a gwneud ymholiadau i Adnoddau Naturiol Cymru, yr awdurdodau lleol ac i Lywodraeth Cymru am unrhyw welliannau a gynlluniwyd. i amddiffynfeydd llifogydd arfordirol.
Byddai darparwyr gwasanaeth o’r fath bron yn sicr yn elwa o hefyd gynnal asesiad o risg llifogydd dŵr afonol a dŵr wyneb – gweithgaredd wedi’i daflu i ryddhad sydyn o’r llifogydd dinistriol diweddar yn y cymoedd, ac yn ehangach ar draws de, canol a gogledd Cymru.
Ac nid asedau sefydliadau gwasanaeth cymorth yn unig y dylid eu hystyried; beth fydd yn digwydd os amherir neu ddinistrir prif lwybrau seilwaith trafnidiaeth? Sut y gall sefydliadau cefnogi ymateb i’r hyn a fydd yn anochel yn gynnydd mawr yn y galw am eu gwasanaethau mewn ymateb i risg llifogydd fwyfwy difrifol?
Ac eto o fewn yr heriau sy’n wynebu’r sector mae cyfleoedd i wneud newidiadau a fydd yn darparu nifer o fuddion. Er y bydd hafau cynhesach yn ddi-os yn arwain at broblemau sylweddol i lawer o’n pobl fwyaf agored i niwed, bydd y cyfle i achub y blaen ar yr effeithiau gwaethaf trwy ddefnyddio seilwaith gwyrdd i ddarparu cysgod ac oeri naturiol ar yr un pryd yn helpu i leihau dŵr ffo dŵr glaw, gwella ffynnon feddyliol a chorfforol- bod, a gwella cynefinoedd yn asedau eiddo a’r cyffiniau.
Y sefydliadau sydd fwyaf tebygol o ffynnu mewn amodau o anrhagweladwyedd cynyddol fydd y rhai sydd wedi mabwysiadu dull strategol o ymgorffori gwytnwch a sybsidiaredd. Felly’r cwestiynau mawr i’w hateb gan y gwahanol lefelau llywodraethu mewn sefydliadau sy’n darparu gwasanaethau i’r bregus yw:
- A oes gan y Bwrdd y dull strategol cywir o baratoi staff, eiddo ac eraill ar gyfer 2050 a fydd yn gweld llawer mwy o aflonyddwch o ddigwyddiadau naturiol sy’n cael eu dylanwadu gan yr hinsawdd?
- A oes gan uwch reolwyr yr offer cywir i ymgorffori diwylliant o wytnwch a sybsidiaredd yn y sefydliad?
- A oes gan staff cyflenwi rheng flaen yr hyfforddiant, y gefnogaeth a’r ymreolaeth gywir i’w galluogi i ymateb yn hyderus a barn dda mewn sefyllfaoedd y tu allan i amodau gwaith ‘arferol’?
Yn sicr, ni allwn atal ein hinsawdd rhag newid. Ond gallwn, a dylem, feddwl yn ofalus ac yn strategol am sut y gall ein sefydliadau chwarae rhan sylweddol wrth wneud y trawsnewidiad i’n realiti hinsawdd newydd yn fwy cynaliadwy a hydrin. Nid ydym yn ddyledus iawn i’r rhai a fydd yn dibynnu arnom.
1. Extreme Carbon Inequality [Internet]. Oxfam International. 2015 [cited 2020 Mar 7].
4. The distribution of UK household CO2 emissions [Internet]. [cited 2020 Mar 7].
5. Well-Being of Future Generations (Wales) Act ’ [Internet]. 2015 anaw 2 Apr 29, 2015 p. 56.
7. Wales underwater? – Afallen [Internet]. [cited 2020 Mar 7].